Historia das peregrinacións marítimas
O Camiño da Ría de Muros Noia ten a singularidade de ser un camiño marítimo, que non comeza en Muros, nin en Noia nin en Porto do Son, se non que vén de ultramar.
O Camiño de Santiago pola Ría de Muros Noia posúe unha característica única que o
distingue doutras rutas de peregrinación: non comeza en terra, comeza no mar.
Durante séculos, peregrinos procedentes do Atlántico Norte chegaron a estes portos de
Galicia nas súas viaxes cara a Santiago de Compostela, utilizando as rutas comerciais da
Idade Media e Moderna.
Contexto xeográfico
As rías de Muros e Noia distínguense pola súa estrutura como porto natural, xa que os seus
principais núcleos portuarios están situados en extremos opostos pero complementarios.
Muros está situado fronte ao mar, e Noia atópase no fondo da ría.
A evolución xeolóxica dos estuarios da ría provocou que o porto de Noia (antigamente
principal porto de Compostela, Portus Apostoli) se colmatase, polo que só poden acceder
pequenas embarcacións de recreo. Actualmente, o porto de Portosín exerce como entrada
marítima para os peregrinos con destino a Noia.
Comercio marítimo e peregrinacións a Compostela
O Camiño de Santiago polo mar é a ruta que empregaban os peregrinos para chegar a Compostela a través das vías comerciais da Europa atlántica da Idade Media e Moderna.
Esta ría non só foi un lugar de chegada, senón tamén un espazo de acollida baixo a xurisdición da Mitra compostelá, xa que os peregrinos desembarcaban directamente nun porto protexido pola Igrexa de Santiago de Compostela.
O inicio simbólico do Camiño e a Segunda Cruzada
Na Segunda Cruzada, a escuadra de embarcacións atlánticas fretadas polos nobres da
fachada atlántica europea iniciou a súa viaxe desde Dartmouth cara a Terra Santa.
Segundo as crónicas, o seu primeiro destino foi a Ría de Muros Noia, onde, na véspera de
Pentecostés, chegaron á Igrexa do Beato Xacobo. Este feito sinala simbolicamente a
primeira peregrinación cara ao sepulcro do Apóstolo Santiago.
A carta puebla de Noia (1168) e o Portus Apostoli
O rei Fernando II, na súa carta puebla de Noia, concedía ao Arcebispo de Compostela o
territorio necesario para establecer a vila. Entre as leis máis significativas descritas neste
documento, destacan as vantaxes fiscais e administrativas outorgadas aos barcos que
navegaban pola ría.
Ademais, calquera embarcación que transportase peregrinos tiña o privilexio da inmunidade
e, en caso de naufraxio, os bens recuperados debían ser devoltos aos seus donos. A carta
fai referencia á restauración do Portus Apostoli, nome co que se identifica Noia como porto
de destino para os peregrinos marítimos.
A carta do emperador Carlos V (1524), salvagarda para os peregrinos. En 1524, Carlos V escribe unha carta ao gobernador na que ordena a liberación de todos aqueles peregrinos que estaban cautivos en Muros, xa que estas persoas estaban baixo o amparo e protección da Igrexa de Santiago. Este feito foi unha mostra máis da importancia institucional desta ruta marítima.
A Vía Querinissima – Pietro Querini
Pietro Querini, nobre e comerciante veneciano, iniciou en 1431 unha viaxe desde Creta cara
a Flandres que acabaría por converterse nunha das odiseas marítimas máis emblemáticas
do século XV. Tras múltiples desventuras —avarías, desvíos forzosos e temporais— o seu
barco chegou ao porto galego de Muros, desde onde iniciou unha peregrinación a Santiago
de Compostela. Pouco despois, ao retomar a navegación, un novo temporal provocou o
naufraxio da súa embarcación e a separación da tripulación. Só un pequeno grupo, incluído
o propio Querini, conseguiu sobrevivir tras semanas á deriva, sendo finalmente rescatados
por pescadores noruegueses nas illas Lofoten, onde foron acollidos con hospitalidade. Alí
descubriu o bacallau seco, que acabaría por ter un enorme impacto no comercio europeo.
A travesía de Querini non só deixou un testemuño humano de resistencia e descubrimento,
senón tamén un legado histórico, cultural e gastronómico que foi documentado en diarios
orixinais conservados en bibliotecas venecianas.
Hoxe, o seu itinerario inspira a creación da Vía Querinissima, unha ruta que busca
recuperar a súa memoria conectando Europa de norte a sur a través do mar. Esta ruta, que
une historia, patrimonio e turismo sostible, aspira a ser recoñecida como Itinerario Cultural
Europeo polo Consello de Europa. A Querinissima converteuse así nunha ponte simbólica
entre culturas e xeracións, e nunha das grandes narracións marítimas do imaxinario
xacobeo europeo.